{"id":36860,"date":"2011-03-11T12:39:23","date_gmt":"2011-03-11T12:39:23","guid":{"rendered":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/2011\/03\/11\/nauka-i-wiara-koniec-czy-poczatek\/"},"modified":"2026-08-18T10:16:43","modified_gmt":"2026-08-18T09:16:43","slug":"nauka-i-wiara-koniec-czy-poczatek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/2011\/03\/11\/nauka-i-wiara-koniec-czy-poczatek\/","title":{"rendered":"Nauka i wiara. Koniec czy pocz\u0105tek?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Koniec wszech\u015bwiata<\/strong><\/p>\n<p>Zacznijmy od ca\u0142ego wszech\u015bwiata \u2013 czy mia\u0142 pocz\u0105tek, i jakiego mo\u017ce dozna ko\u0144ca? Ot\u00f3\u017c filozofowie, teolodzy, a te\u017c i naukowcy od wiek\u00f3w dyskutuj\u0105 na ten temat. Wielu twierdzi, \u017ce wszech\u015bwiat jest wieczny, \u017ce nie mia\u0142 pocz\u0105tku, i nie dozna ko\u0144ca. Szczeg\u00f3lnie atei\u015bci, chc\u0105c odrzuci\u0107 wiecznego Boga, sk\u0142onni s\u0105 zast\u0105pi\u0107 Go wiecznie istniej\u0105cym wszech\u015bwiatem. Nauka mia\u0142a dopiero co\u015b dok\u0142adnego do powiedzenia na ten temat, gdy ameryka\u0144ski astronom Hubble na pocz\u0105tku 20 wieku wykaza\u0142, \u017ce galaktyki, z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 wszech\u015bwiat, wzajemnie si\u0119 od siebie oddalaj\u0105. Belgijski ksi\u0105dz, Georges Lemaitre, wywnioskowa\u0142 z tego, \u017ce je\u015bli wszech\u015bwiat obecnie si\u0119 powi\u0119ksza, to poprzednio by\u0142 mniejszy, a je\u015bli cofn\u0105\u0107 si\u0119 dostatecznie daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107, to musia\u0142 mie\u0107 pocz\u0105tek w bardzo ma\u0142ej przestrzeni, kt\u00f3ra od tego czasu stale si\u0119 powi\u0119ksza.<\/p>\n<p>Angielski astronom, Fred Hoyle, przeciwnik tego poj\u0119cia, wymy\u015bli\u0142 \u201ebig bang\u201d, czyli \u201ewielki wybuch\u201d, kt\u00f3re mia\u0142o o\u015bmieszy\u0107 teori\u0119 ksi\u0119dza Lemaitre. Tymczasem nazwa ta si\u0119 przyj\u0119\u0142a, a coraz to nowe dowody teori\u0119 popiera\u0142y. Ewentualnie nawet Fred Hoyle przedstawi\u0142 swoj\u0105 wersj\u0119 \u2013 twierdz\u0105c, \u017ce wprawdzie wszech\u015bwiat jest wieczny, lecz jednak wewn\u0105trz wszech\u015bwiata dochodzi od czasu do czasu do \u201ema\u0142ych wybuch\u00f3w\u201d. W zasadzie taka teoria jest jednym z licznych domniemywa\u0144, \u017ce istnieje nie jeden wszech\u015bwiat, lecz \u017ce istniej\u0105 liczne wszech\u015bwiaty. O tym du\u017co si\u0119 m\u00f3wi i pisze \u2013 my jednak mamy dost\u0119p wy\u0142\u0105cznie do naszego wszech\u015bwiata \u2013 tego wszystkiego co nam jest dost\u0119pne dzi\u0119ki lunetom, teleskopom i do\u015bwiadczeniom. Ten \u201enasz\u201d wszech\u015bwiat zgodnie z teori\u0105 ksi\u0119dza Lemaitre mia\u0142 sw\u00f3j pocz\u0105tek \u2013 czy i jakiego mo\u017ce dozna\u0107 ko\u0144ca?<\/p>\n<p>By\u0107 mo\u017ce, \u017ce wszech\u015bwiat stale b\u0119dzie si\u0119 powi\u0119ksza\u0142, bez kresu. Koniec by polega\u0142 na tym, \u017ce wszech\u015bwiat zamieni si\u0119 w niewyobra\u017calnie rozdmuchany gaz cz\u0105stek odleg\u0142ych od siebie. Nawet wi\u0119ksze cz\u0105stki mo\u017ce b\u0119d\u0105 si\u0119 rozpada\u0142y, pozostawiaj\u0105c jedynie najprostsze w tym gazie pozostaj\u0105cym po wszech\u015bwiecie. Inne teorie g\u0142osz\u0105 te\u017c, \u017ce wszech\u015bwiat stale b\u0119dzie si\u0119 powi\u0119ksza\u0142, lecz w coraz wolniejszym tempie, zbli\u017caj\u0105c si\u0119, lecz nigdy nie zupe\u0142nie dochodz\u0105c, do r\u00f3wnowagi ogromnie odleg\u0142ych od siebie cz\u0119\u015bci. Trzeci gatunek teorii twierdzi, \u017ce wielki wybuch kiedy\u015b si\u0119 wypali, i wszech\u015bwiat zacznie si\u0119 kurczy\u0107, a\u017c w odleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci wszystko zn\u00f3w si\u0119 zderzy i zbije w jednym punkcie, podobnym do pocz\u0105tkowego. A wtedy chyba nast\u0105pi\u0142by nowy wybuch i powsta\u0142by nowy wszech\u015bwiat! Czyli koniec by\u0142by nowym pocz\u0105tkiem. To wszystko s\u0105 teorie, kt\u00f3re dotycz\u0105 okres\u00f3w czasu, kt\u00f3rych nie potrafimy sobie wyobrazi\u0107. Ale ciekawe teorie!<\/p>\n<p><strong>Koniec ziemi<\/strong><\/p>\n<p>Teorii o pocz\u0105tku i o ko\u0144cu wszech\u015bwiata nie mo\u017cna w pe\u0142ni sprawdzi\u0107. Wielu astronom\u00f3w uwa\u017ca nawet te teorie oraz nauk\u0119 o nich \u2013 kosmologi\u0119 \u2013 za co\u015b odr\u0119bnego od rzetelnej \u201euczciwej\u201d astronomii. O wiele \u0142atwiej jest bada\u0107 prawdopodobn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 uk\u0142adu s\u0142onecznego, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 nasza ziemia, a wi\u0119c i my sami. Ot\u00f3\u017c mamy doko\u0142a siebie, w naszej galaktyce, liczne gwiazdy, wiele z nich podobnych do naszego s\u0142o\u0144ca. Niekt\u00f3re s\u0105 podobne, lecz m\u0142odsze, i badanie ich przez teleskopy pozwala nam zrozumie\u0107 mechanizmy, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y, gdy powstawa\u0142o nasze s\u0142o\u0144ce i nasz uk\u0142ad s\u0142oneczny planet i innych cia\u0142 niebieskich, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 s\u0142o\u0144ca. Inne gwiazdy, te\u017c podobne do naszego s\u0142o\u0144ca, lecz starsze, pokazuj\u0105 nam, jaka przysz\u0142o\u015b\u0107 czeka nasz\u0105 gwiazd\u0119, s\u0142o\u0144ce. Gwiazdy podobne do s\u0142o\u0144ca po okresie jakich\u015b dziesi\u0119ciu miliard\u00f3w lat wypalaj\u0105 do ko\u0144ca wod\u00f3r, kt\u00f3ry jest \u017ar\u00f3d\u0142em ich energii, a wtedy ogromnie p\u0119czniej\u0105, jak nadmuchany balon. S\u0142o\u0144ce ma zaledwie pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w lat, wi\u0119c dopiero za mniej wi\u0119cej nast\u0119pne pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w lat zacznie nabrzmiewa\u0107 \u2013 i wtedy poch\u0142onie i spali nasz\u0105 ziemi\u0119. A po nast\u0119pnym okresie zn\u00f3w skurczy si\u0119 i zamieni si\u0119 w \u201eczerwonego kar\u0142a\u201d \u2013ma\u0142\u0105, star\u0105, ledwie ciep\u0142\u0105 gwiazdk\u0119. Ale ziemi ju\u017c nie b\u0119dzie.<\/p>\n<p>Znacznie wcze\u015bniej ziemi\u0119 spotkaj\u0105 inne katastrofy. \u0179r\u00f3d\u0142a energii, kt\u00f3re grzej\u0105 j\u0105 od \u015brodka wymr\u0105, a s\u0142o\u0144ce b\u0119dzie mniej silnie grza\u0142o, wi\u0119c ziemia tak si\u0119 ozi\u0119bi, \u017ce nic nie b\u0119dzie mog\u0142o na niej \u017cy\u0107. Jeszcze wcze\u015bniej ksi\u0119\u017cyc si\u0119 oddali od ziemi, a ziemia zwolni swe obroty doko\u0142a w\u0142asnej osi, a\u017c tylko jedna strona ziemi b\u0119dzie stale grzana przez s\u0142o\u0144ce, a druga strona stale b\u0119dzie zimna. Wulkany przestan\u0105 wybucha\u0107 i wypuszcza\u0107 dwutlenek w\u0119gla z wn\u0119trza ziemi, wi\u0119c pogoda i atmosfera si\u0119 zmieni\u0105. To s\u0105 wszystko przewidywalne zjawiska, ale bardzo odleg\u0142e. W mi\u0119dzyczasie du\u017co mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107. Modnie jest obawia\u0107 si\u0119 zderzenia ziemi z wielkimi ska\u0142ami spadaj\u0105cymi z nieba. Lecz mo\u017ce wybuchn\u0105\u0107 wyj\u0105tkowo wielki wulkan, s\u0142o\u0144ce mo\u017ce silniej lub s\u0142abiej nas grza\u0107, mo\u017ce wybuchn\u0105\u0107 mniej lub bardziej odleg\u0142a gwiazda i spali\u0107 ziemi\u0119 promieniowaniem id\u0105cym z tego wybuchu. Istniej\u0105 prawdopodobnie i inne zjawiska, kt\u00f3rych nawet jeszcze nie znamy, a kt\u00f3re do tego stopnia mog\u0105 zmieni\u0107 warunki na kuli ziemskiej, \u017ce mo\u017cna by to nazwa\u0107 ko\u0144cem ziemi.<\/p>\n<p><strong>Koniec \u015bwiata<\/strong><\/p>\n<p>Jednak gdy m\u00f3wimy o ko\u0144cu \u015bwiata, a nie o ko\u0144cu ziemi, chodzi nam o koniec \u201enaszego \u015bwiata\u201d, tego kt\u00f3rego znamy. Mo\u017ce co\u015b zupe\u0142nie b\u0142ahego doprowadzi\u0107 do takiego ko\u0144ca, chocia\u017cby nowa zaraza, kt\u00f3ra wyniszczy ludzko\u015b\u0107, albo nawet zmiana warunk\u00f3w klimatycznych, spowodowana przez nas samych, lub przez wzgl\u0119dnie drobn\u0105 zmian\u0119 wydajno\u015bci s\u0142o\u0144ca. Na p\u00f3\u0142kach ka\u017cdej wi\u0119kszej ksi\u0119garni znale\u017a\u0107 mo\u017cna ksi\u0105\u017cki o takiej tematyce. I o tym m\u00f3wimy, gdy wspominamy \u201ekoniec \u015bwiata\u201d. O tym te\u017c pisz\u0105 natchnieni autorzy Pisma \u015awi\u0119tego.<\/p>\n<p>O ko\u0144cu \u015bwiata Pismo \u015awi\u0119te r\u00f3\u017cnie pisze. Mowa jest o ostatecznej walce Armageddon (nazwa pochodzi od g\u00f3ry Megiddo, gdzie stoczono wiele walk w czasach Starego Testamentu). \u015awi\u0119ty Piotr w drugim swym li\u015bcie (2P 3,7-10), m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201ejak z\u0142odziej za\u015b przyjdzie dzie\u0144 Pa\u0144ski, w kt\u00f3rym niebo ze \u015bwistem przeminie, gwiazdy w ogniu si\u0119 rozsypi\u0105, a ziemia i dzie\u0142a na niej zostan\u0105 odnalezione\u201d pisze o zjawiskach mo\u017ce astronomicznych a mo\u017ce tylko u\u017cywa tych s\u0142\u00f3w obrazowo. Sam Pan Jezus cytuje proroka Izajasza, gdy m\u00f3wi o dniach ostatecznych, \u017ce \u201eZaraz te\u017c po ucisku owych dni s\u0142o\u0144ce si\u0119 za\u0107mi i ksi\u0119\u017cyc nie da swego blasku, gwiazdy zaczn\u0105 pada\u0107 z nieba i moce niebieskie zostan\u0105 wstrz\u0105\u015bni\u0119te.\u201d (Mt 14,29) Apokalipsa \u015aw. Jana pe\u0142na jest opis\u00f3w widze\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna stara\u0107 si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 dos\u0142ownie, lecz \u2013 jak ju\u017c pisa\u0142em \u2013 trudno t\u0142umaczy\u0107 je szczeg\u00f3\u0142owo na podstawie astronomii. Wszyscy natchnieni autorzy zgadzaj\u0105 si\u0119 jednak, \u017ce nast\u0105pi jaki\u015b konkretny koniec, w jakim\u015b \u2013 nieznanym \u2013 czasie. Niekt\u00f3rzy protestanci, a szczeg\u00f3lnie sekty, takie jak \u015bwiadkowie Jechowy, staraj\u0105 si\u0119 wm\u00f3wi\u0107 wiernym, \u017ce w\u0142a\u015bnie i tylko oni wiedz\u0105 kiedy nast\u0105pi ten koniec \u015bwiata. Lecz sam Pan Jezus rzek\u0142 \u201e o dniu owym i godzinie nikt nie wie, nawet anio\u0142owie niebiescy, tylko sam Ojciec.\u201d \u015awiadkowie Jechowy t\u0142umacz\u0105, \u017ce dnia ani godziny nie mo\u017cna zna\u0107, lecz mo\u017cna przewidzie\u0107 rok. Jednak rok ko\u0144ca \u015bwiata przewidzieli ju\u017c z tuzin razy, jak dot\u0105d za ka\u017cdym razem b\u0142\u0119dnie.<\/p>\n<p>Czasu wi\u0119c nie znamy, lecz wierzymy, \u017ce nast\u0105pi koniec \u015bwiata, nie koniecznie ten sam, co koniec kuli ziemskiej. Wprawdzie \u015bw. Jan w Apokalipsie powtarza prorok\u00f3w Starego Testamentu, gdy m\u00f3wi \u201eujrza\u0142em niebo nowe i ziemi\u0119 now\u0105\u201d (Ap 21, 1) a to mo\u017cna zrozumie\u0107 jako zmian\u0119 astronomiczn\u0105, jednak zn\u00f3w mo\u017cna to te\u017c zrozumie\u0107 jako wizj\u0119, a nie fakt fizyki.<\/p>\n<p><strong>Koniec czy przemiana<\/strong><\/p>\n<p>Najprostszy wniosek jest taki, \u017ce nie nale\u017cy prostodusznie \u0142\u0105czy\u0107 eschatologii z kosmologi\u0105. A je\u015bli bardzo si\u0119 chce to robi\u0107, warto dowiedzie\u0107 si\u0119 o konferencji zorganizowanej przez Fundacj\u0119 Templetona, pod Rzymem w dniach od 7 do 9 listopada roku 2000, na temat \u201cThe Far Future Universe: Eschatology from a Cosmic Perspective\u201d, czyli \u201eWszech\u015bwiat dalekiej przysz\u0142o\u015bci: Eschatologia z perspektywy kosmicznej\u201d. W\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w by\u0142 ks. Micha\u0142 Heller, p\u00f3\u017aniejszy laureat nagrody tej\u017ce fundacji. Wyk\u0142ady wyg\u0142oszone podczas tej konferencji zosta\u0142y wydane przez fundacj\u0119 w ksi\u0105\u017cce o tym samym tytule, zredagowanej przez George Francis Rayner Ellisa, dost\u0119pnej pod mi\u0119dzynarodowym numerem ISBN 1890151904.<\/p>\n<p>O ko\u0144cu \u015bwiata du\u017co \u0142atwiej jest m\u00f3wi\u0107 z perspektywy ko\u0144ca \u015bwiata, doznanego przez ka\u017cdego cz\u0142owieka w chwili \u015bmierci. Wierzymy, \u017ce to jest nie koniec, lecz przej\u015bcie do innego stanu bytu i \u0142\u0105czno\u015bci z Panem Bogiem. Do jakiego stanu, to ju\u017c zale\u017cy od nas, a przede wszystkim od Mi\u0142osierdzia Bo\u017cego.<\/p>\n<p>We wszystkich powy\u017cszych rozwa\u017caniach dostrzec mo\u017cna ten sam w\u0105tek \u2013 \u017ce koniec niekoniecznie oznacza unicestwienie \u2013 \u017ce koniec to cz\u0119sto przemiana. Pi\u0119knie to okre\u015bli\u0142 \u015aw. Pawe\u0142, pisz\u0105c, \u017ce b\u0119dziemy odmienieni (1Kor 15, 51). Wi\u0119c nie b\u00f3jmy si\u0119 ko\u0144ca &#8211; czy to ko\u0144ca \u015bwiata, czy to ko\u0144ca naszego w\u0142asnego. Bo koniec to tylko przemiana. A my\u015bl t\u0119 odnie\u015b\u0107 mo\u017cna do ka\u017cdego naszego przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Angielskie s\u0142owo \u201cend\u201d oznacza nie tylko koniec, lecz te\u017c i cel. Po polsku \u201ekoniec\u201d rzadziej oznacza cel, lecz ta sama dwoisto\u015b\u0107 poj\u0119\u0107 istnieje i w naszej mowie. W obu j\u0119zykach koniec mo\u017ce oznacza\u0107 cel \u2013 a cel to przecie\u017c pocz\u0105tek czego\u015b nowego. W cyklu artyku\u0142\u00f3w o astronomii wypada te\u017c co\u015b napisa\u0107 o ko\u0144cu \u2013 czy to gwiazd, czy to \u015bwiata \u2013 i o tym, czy koniec oznacza zmian\u0119, czyli nowy pocz\u0105tek.<\/p>\n","protected":false},"author":1435,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[86,108],"tags":[],"class_list":["post-36860","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-pl","category-artykuly-wiedza-pl","no-post-thumbnail"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36860","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1435"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36860"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36860\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49636,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36860\/revisions\/49636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36860"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36860"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}