W pierwszym dniu nowego roku Po\u0142udniowa Afryka \u017cegna\u0142a w Kapsztadzie swego narodowego bohatera. Zmar\u0142y w wieku 90 lat arcybiskup Desmond Tutu by\u0142 dla swych rodak\u00f3w w RPA moraln\u0105 inspiracj\u0105 w d\u0142ugich zmaganiach z apartheidem, a dla \u015bwiata ich symbolem. <\/p>\n\n\n\n
Chocia\u017c zarz\u0105dzenia czasu epidemii ograniczy\u0142y do zaledwie stu liczb\u0119 obecnych w anglika\u0144skiej katedrze \u015bw. Jerzego, kt\u00f3ra przez prawie \u0107wier\u0107 wieku by\u0142a duchowym domem Arcybiskupa, jego pogrzeb by\u0142 przejmuj\u0105c\u0105 demonstracj\u0105 prze\u017cywanych w jego mie\u015bcie i kraju uczu\u0107: przywi\u0105zania, mi\u0142o\u015bci i wdzi\u0119czno\u015bci. Za jego decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w zwyci\u0119stwie nad systemem rasowego zniewolenia. Za to, \u017ce jego wytrwa\u0142o\u015b\u0107, m\u0105dro\u015b\u0107 i odwaga pomog\u0142y unikn\u0105\u0107 rozlewu krwi. Prostota formy uroczysto\u015bci na pewno sz\u0142a w parze z jego osobowo\u015bci\u0105. Sosnowa trumna, zgodnie z \u017cyczeniem Arcybiskupa \u201ejak najskromniejsza\u201d, a na niej tylko ma\u0142a wi\u0105zanka go\u017adzik\u00f3w. Nad ni\u0105 wyra\u017cano ho\u0142d: duchowemu ojcu narodu RPA (prez. Cyril Ramaphosa), jego autentycznej wierze i wizji tego, jaka \u2013 wbrew uprzedzeniom \u2013 mo\u017ce by\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 kraju (bp Michael Nuttall, przyjaciel i bliski wsp\u00f3\u0142pracownik), cz\u0142owiekowi kt\u00f3ry od lat by\u0142 nazywany sumieniem swego narodu.<\/p>\n\n\n\n
Wyzwania i wybory<\/strong><\/p>\n\n\n\n Desmond Mpilo Tutu mia\u0142 17 lat, gdy mniejszo\u015bciowy rz\u0105d (w\u00f3wczas Zwi\u0105zku) Po\u0142udniowej Afryki, utworzonego w 1910 r. na gruncie by\u0142ych kolonii holenderskich i brytyjskich, wprowadzi\u0142 w 1948 r., system apartheidu, jako jeden z filar\u00f3w ustroju. By\u0142o to zinstytucjonalizowanie segregacji rasowej wed\u0142ug arbitralnego podzia\u0142u ludno\u015bci na 4 grupy etniczne, z tym \u017ce dyskryminowa\u0142 on najdotkliwiej czarn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. W swych formatywnych latach Desmond poznawa\u0142 niszcz\u0105cy wp\u0142yw tego systemu, si\u0119gaj\u0105cego we wszystkie dziedziny \u017cycia: od edukacji i miejsca zamieszkania do najbardziej osobistych wybor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W dalszych latach, gdy \u015bwiat post-kolonialny zrywa\u0142 ze sw\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, gdy kraje afryka\u0144skie zdobywa\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i wybiera\u0142y rz\u0105dy wi\u0119kszo\u015bci, rz\u0105d bia\u0142ych w Republice Po\u0142udniowej Afryki zaostrza\u0142 egzekwowanie apartheidu. Desmond, nastolatek wzrastaj\u0105cy w ubogiej dzielnicy Johannesburga, w\u015br\u00f3d s\u0105siad\u00f3w tej rasy co on, widzia\u0142 jak narasta w\u015br\u00f3d nich op\u00f3r i gniew na krzywdy wpisane w prawo i na powszechne nadu\u017cycia w\u0142adzy. <\/p>\n\n\n\n Chcia\u0142 zosta\u0107 lekarzem, ale rodziny nie by\u0142o sta\u0107 na studia medyczne. \u015aladem swego ojca zosta\u0142 nauczycielem i pracowa\u0142 w miejscowej szkole do czasu wprowadzenia przez w\u0142adze nowego aktu segregacyjnego (Bantu Education Act 1953), kt\u00f3ry dla wi\u0119kszo\u015bci oznacza\u0142 zani\u017cenie poziomu nauczania. M\u0142ody Desmond Tutu stan\u0105\u0142 przed pierwszym w ca\u0142ej serii moralnych wybor\u00f3w, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 odt\u0105d cz\u0119sto i w zdumiewaj\u0105cy spos\u00f3b przemienia\u0142y, nie tylko jego \u017cycie. Porzuci\u0142 prac\u0119, w kt\u00f3rej nie m\u00f3g\u0142 da\u0107 czarnym dzieciom standardu kszta\u0142cenia dost\u0119pnego dla innych. Postanowi\u0142 zosta\u0107 ksi\u0119dzem. Dla Desmonda, wychowywanego od dzieci\u0144stwa w duchu i \u015brodowisku religijnym, silnym i bliskim wzorem wiary inspiruj\u0105cej \u017cycie by\u0142 s\u0142ynny pastor, p\u00f3\u017aniejszy biskup, Trevor Huddleston, bia\u0142y ewangeliczny radyka\u0142, duszpasterskim s\u0142owem i codzienn\u0105 prac\u0105 walcz\u0105cy z ub\u00f3stwem i podzia\u0142ami rasowymi, kt\u00f3ry opiekowa\u0142 si\u0119 te\u017c Desmondem w chorobie (wczesna gru\u017alica). Najwyra\u017aniej ten przyk\u0142ad wp\u0142yn\u0105\u0142 na jego decyzj\u0119 wst\u0105pienia do seminarium. W 1961 otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Mia\u0142 30 lat.<\/p>\n\n\n\n Prze\u0142o\u017ceni szybko docenili jego b\u0142yskotliw\u0105 inteligencj\u0119 i duszpastersk\u0105 gorliwo\u015b\u0107, wysy\u0142aj\u0105c go na dalsze studia do Londynu (Kings College) i praktyk\u0119 w parafiach angielskich. Jako biskup nieraz wspomina\u0142 te cztery lata nowych dla niego do\u015bwiadcze\u0144 \u017cycia w wielorasowym spo\u0142ecze\u0144stwie ludzi r\u00f3wnych w swych prawach. Powr\u00f3t do RPA przyni\u00f3s\u0142 nowe tempo pracy: wyk\u0142ada\u0142 w presti\u017cowym seminarium, by\u0142 kapelanem na uniwersytecie Fort Hare, gdzie studiowa\u0142 kiedy\u015b Nelson Mandela i inni p\u00f3\u017aniejsi przyw\u00f3dcy afryka\u0144skiego ruchu wyzwolenia, nast\u0119pnie wyk\u0142adowc\u0105 akademickim w s\u0105siednim Lesoto. Podr\u00f3\u017cowa\u0142 wiele po Afryce jako regionalny przedstawiciel \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w; w 1975 r. mianowany (pierwszym czarnym) dziekanem katedry anglika\u0144skiej w Johannesburgu, rok p\u00f3\u017aniej biskupem w Lesoto, a wkr\u00f3tce sekretarzem generalnym Po\u0142udniowoafryka\u0144skiej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Otwar\u0142o to przed nim nowe pola dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n G\u0142os sprzeciwu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Krwawe wydarzenia 1967 roku, nazwane powstaniem w Soweto, ogromnym osiedlu czarnej ludno\u015bci na przedmie\u015bciu Johannesburga, by\u0142y nowym punktem zwrotnym w walce z apartheidem. Na fal\u0119 demonstracji dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy m\u0142odzie\u017cy sprzeciwiaj\u0105cej si\u0119 narzucaniu w ich szko\u0142ach nauki w j\u0119zyku afrykanerskim, uto\u017csamianym z opresj\u0105 i rz\u0105dami Bur\u00f3w, w\u0142adze odpowiedzia\u0142y argumentem brutalnej si\u0142y. Z r\u0105k policji zgin\u0119\u0142o oficjalnie 176, a wed\u0142ug niezale\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 setki uczni\u00f3w i student\u00f3w. Wzrasta\u0142a temperatura konfrontacji.<\/p>\n\n\n\n Biskup Tutu popar\u0142 protesty przeciwko zapalnej decyzji edukacyjnej i brutalno\u015bci policji. Podnosi\u0142 na duchu uczestnik\u00f3w, nieraz maszeruj\u0105c na ich czele. Prowadzi\u0142 pogrzeby zabitych. Ale r\u00f3wnie dobitnie apelowa\u0142 o spok\u00f3j, stara\u0142 si\u0119 powstrzymywa\u0107 akty odwetu. Jednocze\u015bnie w g\u0142o\u015bnym li\u015bcie otwartym do premiera Johna Vorstera wezwa\u0142 w\u0142adze do niezw\u0142ocznych \u201cdrastycznych krok\u00f3w\u201d by zapobiec rozlewowi krwi i powstrzyma\u0107 spiral\u0119 gwa\u0142townych wydarze\u0144, kt\u00f3re w tym tempie niemal nieuchronnie wymkn\u0105 si\u0119 kontroli. W\u015br\u00f3d tych koniecznych krok\u00f3w w\u0142adz wymieni\u0142 uznanie szeregu podstawowych praw obywatelskich, odmawianych wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w kraju. Nie by\u0142o odpowiedzi na ten list, ale biskup Tutu ustawicznie ponawia\u0142 apele. Na pogrzebie zabitego przez policj\u0119 dzia\u0142acza antyapartheidowego, Stevena Biko (1977) wzywa\u0142 do modlitwy za rz\u0105dz\u0105cych i za funkcjonariuszy si\u0142 bezpiecze\u0144stwa, \u201cby zrozumieli, \u017ce i oni sami s\u0105 te\u017c lud\u017ami\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nelson Mandela i inni przyw\u00f3dcy zdelegalizowanego Afryka\u0144skiego Kongresu Narodowego przebywali wtedy, od lat, w wi\u0119zieniu lub poza krajem. Biskup Tutu by\u0142 jedyn\u0105 natychmiast rozpoznawaln\u0105 osobisto\u015bci\u0105 swej rasy publicznie rzucaj\u0105c\u0105 wyzwanie apartheidowi. T\u0119 rol\u0119 naturalnego, opatrzno\u015bciowego przyw\u00f3dcy oporu wobec systemu w\u0142adzy pe\u0142ni\u0142 przez nast\u0119pne 15 lat, do chwili zwolnienia Mandeli z wi\u0119zienia. By\u0142 \u201cg\u0142osem pozbawionej g\u0142osu wi\u0119kszo\u015bci\u201d. Szed\u0142 z tym sta\u0142y wzrost jego autorytetu moralnego.<\/p>\n\n\n\n Pomimo tego stopnia zaanga\u017cowania, nie by\u0142 na pewno aktywist\u0105 politycznym w sutannie, w stylu duchownych id\u0105cych drog\u0105 teologii wyzwolenia, maj\u0105cej wielu wyznawc\u00f3w w Ameryce \u0141aci\u0144skiej i Afryce. Rozumia\u0142 ich dobrze, bo sam by\u0142 przekonany, \u017ce Ko\u015bcio\u0142y musz\u0105 na pierwszym planie swej misji stawia\u0107 solidarno\u015b\u0107 z ubogimi i prze\u015bladowanymi, ale jego radykalizm by\u0142 odmienny. Odcina\u0142 si\u0119 od motywacji marksistowskiej i komunistycznej ideologii walki, stale przenikaj\u0105cej do ruchu oporu w Po\u0142udniowej Afryce. Ta jego droga by\u0142a trudna, cz\u0119sto niebezpieczna: z jednej strony by\u0142 sta\u0142ym celem atak\u00f3w rz\u0105dowej propagandy, kampanii nienawi\u015bci w pos\u0142usznych mediach, nieraz szykanowanym przez policj\u0119, mimo swego oczywistego patriotyzmu pi\u0119tnowanym przez arcyprzeciwnika, prez. PW Both\u0119 jako \u201cwr\u00f3g publiczny numer jeden\u201d. Z drugiej strony nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 w\u0142adz i ekscesy si\u0142 bezpiecze\u0144stwa stale nap\u0119dza\u0142y Kongresowi Narodowemu ANC rekrut\u00f3w, coraz radykalniejszych, niecierpliwych, rw\u0105cych si\u0119 do walki, coraz mniej gotowych s\u0142ucha\u0107 wezwa\u0144 do umiaru, do odrzucenia odwetu i krwawych rozwi\u0105za\u0144. Ci kt\u00f3rzy uwa\u017cali je za nieuniknione, zbywali strategi\u0119 biskupa, jako pacyfistyczn\u0105 i nieadekwatn\u0105. Dla niego jednak inna droga by\u0142a nie do przyj\u0119cia. <\/p>\n\n\n\n Moc wiary<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nazywany by\u0142 gigantem wiary, bo wiara chrze\u015bcija\u0144ska by\u0142a w jego \u017cyciu si\u0142\u0105 no\u015bn\u0105, uzasadnieniem i motorem wszystkich jego dzia\u0142a\u0144. Przekonanie, \u017ce wiara mo\u017ce przemienia\u0107 ludzi, tak\u017ce w \u017cyciu publicznym, by\u0142o punktem wyj\u015bcia jego pokojowej misji. Podobnie jak troska spo\u0142eczna, tak i odrzucenie nienawi\u015bci i przemocy by\u0142o po prostu ewangelicznym nakazem. Niew\u0105tpliwie nale\u017ca\u0142 do tych, kt\u00f3rzy g\u0142\u0119boko wierz\u0105, \u017ce z\u0142o, sycone przemoc\u0105, mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 jedynie dobrem.<\/p>\n\n\n\n Najwyra\u017aniej modlitwa, wype\u0142niaj\u0105ca zwyk\u0142e pory jego dnia jak i spontaniczna, dyktowana potrzeb\u0105 chwili, by\u0142a dla niego \u017ar\u00f3d\u0142em si\u0142y. Biskup Nuttall, przez lata jego najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik, przypomnia\u0142 w pogrzebowej homilii, \u017ce arcybiskup modli\u0142 si\u0119 nie tylko w ko\u015bcio\u0142ach i kaplicach, ale w\u0142a\u015bciwie wsz\u0119dzie, cz\u0119sto na linii telefonicznej z kim\u015b kto szczeg\u00f3lnie potrzebowa\u0142 duchowej pomocy. Znajdowa\u0142 te\u017c czas na regularne studiowanie Pisma \u015bwi\u0119tego. Wielu rodak\u00f3w widzia\u0142o w nim proroka, kt\u00f3rego da\u0142 im B\u00f3g, by przeprowadzi\u0107 ich przez ciemn\u0105 dolin\u0119 rozdartego konfliktami kraju.<\/p>\n\n\n\n Obecny arcybiskup Kapsztadu Thabo Makgoba podkre\u015bla\u0142 moraln\u0105 si\u0142\u0119 i odwag\u0119 swego poprzednika jak i klarowno\u015b\u0107 jego przekazu. Dotyczy\u0142o to oczywi\u015bcie moralno\u015bci w polityce. Gdy na Zachodzie, jeszcze w latach 1970., nawet w\u015br\u00f3d libera\u0142\u00f3w, nazywano apartheid \u201eanachronizmem\u201d (kt\u00f3ry, w domy\u015ble, na pewnym etapie po prostu musi znikn\u0105\u0107), biskup Tutu jednoznacznie pi\u0119tnowa\u0142 go jako moralne z\u0142o, kt\u00f3re deformuje \u017cycie \u2013 nie tylko ofiar systemu, ale i sprawc\u00f3w i tych kt\u00f3rzy wol\u0105 milcze\u0107, uciekaj\u0105c od etycznych wybor\u00f3w. \u2013\u201eJe\u015bli zachowujecie milczenie w obliczu opresji \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 stajecie tym samym po stronie prze\u015bladowc\u00f3w.\u201d Por\u00f3wnywa\u0142 apartheid do hitleryzmu. Odpowiedz\u0105 mia\u0142a by\u0107 szeroka, spo\u0142eczna akcja oporu, i konieczne w\u0142\u0105czenie w t\u0119 antyapartheidow\u0105 dynamik\u0119 wszystkich grup etnicznych w kraju, zw\u0142aszcza, jak najszerzej, bia\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, niewielkiej liczebnie (w\u00f3wczas poni\u017cej 20 procent), lecz maj\u0105cej najwi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania. Przekonanie jej, \u017ce z\u0142o moralne jest tak\u017ce politycznie nie do utrzymania. Nie wyklucza\u0142 z tych apeli nawet sprawc\u00f3w ucisku; kiedy\u015b przed kordonem policji wo\u0142a\u0142: \u201ewybierajcie stron\u0119, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017cy, wybierajcie, p\u00f3ki czas\u201d. Wyzwa\u0142 do modlitwy za prze\u015bladuj\u0105cych. <\/p>\n\n\n\n Na tej drodze biskup Tutu znajdowa\u0142 silne poparcie w Ko\u015bcio\u0142ach \u2013 katolickim i metodystycznym, kt\u00f3rych duchowni i przedtem wyra\u017cali doktrynalny sprzeciw wobec apartheidu i innych form dyskryminacji. (Tylko powi\u0105zany z establishmentem Holenderski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Reformawany stara\u0142 si\u0119 godzi\u0107 status quo ze swym nauczaniem). Miejscowy Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki protestowa\u0142 szczeg\u00f3lnie przeciw akcjom przesiedlania czarnej ludno\u015bci do wyznaczanych im rejon\u00f3w osiedlenia, jako pogwa\u0142ceniom podstawowych praw cz\u0142owieka. Przeciwko dyskryminacji rasowej wyst\u0119powali te\u017c papie\u017ce \u2013 Pawe\u0142 VI a zw\u0142aszcza, wielokrotnie, Jan Pawe\u0142 II, kt\u00f3ry pi\u0119tnowa\u0142 j\u0105 jako \u201eplag\u0119, kt\u00f3ra nadal szpeci i zniekszta\u0142ca nasz wiek\u201d. Wsp\u00f3lnym, ekumenicznym wysi\u0142kiem Po\u0142udniowoafryka\u0144ska Rada Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i Konferencja Katolickiego Episkopatu P\u0142d. Afryki podj\u0119\u0142y (w 1984 r.) zwr\u00f3con\u0105 na spo\u0142ecze\u0144stwa i \u015bwiatowe organizacje akcj\u0119 informacyjn\u0105 o destruktywnych skutkach apartheidu. Jako sekretarz generalny Po\u0142udniwoafryka\u0144skiej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w biskup Tutu parokrotnie spotka\u0142 si\u0119 z papie\u017cem Janem Paw\u0142em II.<\/p>\n\n\n\n Krucjata sprawiedliwo\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n Biskup Tutu by\u0142 przekonany, \u017ce dla skuteczno\u015bci pokojowej akcji oporu w kraju konieczne jest szerokie, zdecydowane poparcie w \u015bwiecie. Wyra\u017cane nie tylko jasnymi politycznymi deklaracjami, ale przede wszystkim w spos\u00f3b najbole\u015bniejszy dla rz\u0105dz\u0105cych Po\u0142udniow\u0105 Afryk\u0105. Chodzi\u0142o o mi\u0119dzynarodowy bojkot re\u017cymu RPA, o presje polityczne, embargo na dostawy broni, a zw\u0142aszcza o sankcje gospodarcze i o wycofywanie inwestycji zachodnich z firm i projekt\u00f3w po\u0142udniowo-afryka\u0144skich. Tu jednak rozchodzi\u0142y si\u0119 drogi nawet w\u015br\u00f3d antyapartheidowej opozycji. Gdy jego krytycy, w RPA i na Zachodzie, perswadowali \u017ce przecie\u017c sankcje gospodarcze najdotkliwiej uderz\u0105 w\u0142a\u015bnie w najbiedniejszych, wi\u0119c w czarn\u0105 ludno\u015b\u0107, biskup odpowiada\u0142, \u017ce wie o tym dobrze. Ale \u017ce ci w\u0142a\u015bnie ludzie nie mog\u0105 ju\u017c cierpie\u0107 bardziej ni\u017c cierpi\u0105 teraz. \u017be gotowi s\u0105 na dalsze po\u015bwi\u0119cenia i na b\u00f3l teraz, w imi\u0119 przemian, kt\u00f3re trwale odmienia ich los. Swym krytykom m\u00f3wi\u0142: je\u015bli znajdziecie inn\u0105, pokojow\u0105 strategi\u0119 zako\u0144czenia apartheidu, przestan\u0119 opowiada\u0107 si\u0119 za sankcjami. <\/p>\n\n\n\n Reakcje polityczne na te apele biskupa by\u0142y pocz\u0105tkowo do\u015b\u0107 mieszane. Po\u0142udniowa Afryka, ze swymi ogromnymi zasobami naturalnymi, po\u0142o\u017ceniem strategicznym, zaplecyem finansowym i powi\u0105zaniami gospodarczymi z Europ\u0105 i Ameryk\u0105, by\u0142a dla Zachodu \u2013 zw\u0142aszcza w \u015bwiecie podzielonym zimn\u0105 wojn\u0105 \u2013 potencjalnym sojusznikiem w Afryce. Pomimo rosn\u0105cej mi\u0119dzynarodowej krytyki apartheidu i \u015bwiadomo\u015bci \u017ce jest to system nie do utrzymania, niekt\u00f3rzy przyw\u00f3dcy zachodni obawiali sie, \u017ce ostre sankcje wobec Pretorii mog\u0105 doprowadzi\u0107 do za\u0142amania gospodarczego i wybuchu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry popchnie RPA w orbit\u0119 komunistyczn\u0105. Biskup Tutu, wprost przeciwnie, uwa\u017ca\u0142 \u017ce odk\u0142adanie nieuchronnego rozwi\u0105zania zwi\u0119ksza tylko gro\u017ab\u0119 krwawego wybuchu o nie przewidywalnych skutkach. Rz\u0105dom zachodnim zarzuca\u0142 chwiejno\u015b\u0107 w kwestii sankcji, krytykowa\u0142 szczeg\u00f3lnie prezydenta Reagana i premier Thatcher za polityk\u0119 tzw. konstruktywnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania (constructive engagement) z rz\u0105dem RPA, jego zdaniem nagann\u0105 i katastrofaln\u0105. Przemawia\u0142 na uniwersytetach i w ONZ. <\/p>\n\n\n\n Podziw \u015bwiata<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nagroda pokojowa Nobla, kt\u00f3r\u0105 Desmond Tutu otrzyma\u0142 w 1984 roku, by\u0142a ostateczn\u0105 m\u0119dzynarodow\u0105 afirmacj\u0105 jego kampanii na rzecz przemian bez u\u017cycia przemocy, i jego osobistych osiagni\u0119\u0107 w \u0142agodzeniu konflikt\u00f3w. Otworzy\u0142a mu wiele drzwi dot\u0105d tylko uchylonych. Wiele podr\u00f3\u017cowa\u0142, spotyka\u0142 si\u0119 ze \u015bwiatowmi przyw\u00f3dcami, apelowa\u0142 do ich politycznego rozs\u0105dku i do sumie\u0144 ich wyborc\u00f3w. Nie pozwala\u0142 zapomnie\u0107 o pal\u0105cej potrzebie sprawiedliwego rozwi\u0105zania w kraju, kt\u00f3ry by\u0142 dla nich wa\u017cnym a potencjalnie jeszcze wa\u017cniejszym partnerem gospodarczym. <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 misj\u0119 t\u0119 prowadzi\u0142, przynajmniej na tym poziomie, nadal prawie w pojedynk\u0119 \u2013 Nelson Mandela wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 dopiero sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017anej \u2013 osi\u0105ga\u0142 w niej kolejne, politycznie wymierne sukcesy. W\u015br\u00f3d nich to, \u017ce pod wp\u0142ywem jego apeli Kongres Stan\u00f3w Zjednoczonych prze\u0142ama\u0142 op\u00f3r prezydenta Reagana i uchwali\u0142 sankcje gospodarcze wobec RPA, oraz \u017ce szereg zachodnich firm wycofa\u0142o si\u0119 z plan\u00f3w inwestycyjnych w tym kraju.<\/p>\n\n\n\n Ta si\u0142a oddzia\u0142ywania by\u0142a sum\u0105 jego niecodziennych osobistych atut\u00f3w: inspiruj\u0105ca wiara, klarowno\u015b\u0107 wizji \u017cycia spo\u0142ecznego i ogromna charyzma sz\u0142y w parze z mistrzostwem przekazu. \u015awietny orator, przemawia\u0142 te\u017c bardzo cz\u0119sto si\u0142\u0105 gestu, a szczeg\u00f3lnie swym wielkim darem empatii ze s\u0142uchaczami. Przyci\u0105ga\u0142 tak powag\u0105 autorytetu, jak i bezpo\u015brednio\u015bci\u0105 stylu, wyj\u0105tkow\u0105 nawet w szybko zrywaj\u0105cym z formalno\u015bci\u0105 \u015brodowisku anglika\u0144skim. Jego \u017cywio\u0142owe poczucie humoru ustawicznie dodawa\u0142o podopiecznym otuchy w trudnych chwilach i potrafi\u0142o te\u017c wytr\u0105ca\u0107 przeciwnikom bro\u0144 z r\u0119ki. <\/p>\n\n\n\n Nie kry\u0142 swych emocji i otwiera\u0142y one p\u0142aszczyzny porozumienia i interakcji. \u201eChcia\u0142bym \u2013 m\u00f3wi\u0142 kiedy\u015b \u2013 \u017ceby pami\u0119tano mnie jako cz\u0142owieka, kt\u00f3ry kocha\u0142, \u015bmia\u0142 si\u0119 i p\u0142aka\u0142\u2026\u201d \u015awiadkowie jego publicznych interwencji byli cz\u0119sto zdumieni ogromem energii jaka emanowa\u0142a z jego niewielkiej fizycznie i jak si\u0119 niekiedy wydawa\u0142o \u2013 kruchej postaci. Tak\u017ce energii, jak\u0105 wyzwala\u0142 w\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy. W oczach swych rodak\u00f3w, a tak\u017ce \u015bwiatowych \u015brodk\u00f3w przekazu, by\u0142 jedn\u0105 z najbardziej charyzmatycznych postaci naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n To on uku\u0142 dewiz\u0119 \u201eT\u0119czowego Ludu\u201d, kt\u00f3ra obieg\u0142a \u015bwiat, uwieczniona w wielobarwnej nowej fladze Republiki Po\u0142udniowej Afryki. W prze\u0142omowych dla kraju latach by\u0142a ona wizj\u0105 i programem jedno\u015bci w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci ras. \u201eJeste\u015bmy t\u0119czowym ludem Bo\u017cym \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 i wsp\u00f3lnie, czarni i biali, maszerujemy do wolno\u015bci\u201d. <\/p>\n\n\n\n Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 anglika\u0144skich duchownych, Desmond Tutu by\u0142 \u017conaty i Leah Tutu przez 65 lat ma\u0142\u017ce\u0144stwa niezawodnie, wytrwale, wspiera\u0142a wszystkie jego dzia\u0142ania sw\u0105 prac\u0105, rad\u0105 i tak\u017ce swoj\u0105 wiar\u0105. Zaprzyja\u017anili si\u0119 jeszcze na studiach, p\u00f3\u017aniej pracowali razem jako nauczyciele. Anglikanin i katoliczka, wzi\u0119li \u015blub w katolickim ko\u015bciele w Johannesburgu zanim Desmond wybra\u0142 kap\u0142a\u0144stwo. Dla ksi\u0119dza Tutu, kt\u00f3ry sam wzrasta\u0142 w klimacie wielowyznaniowej religijno\u015bci, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej umacnia\u0142 go sw\u0105 prac\u0105 jako sekretarz generalny Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, ekumenizm mia\u0142 te\u017c podstawowy wymiar rodzinny. Ten \u201eko\u015bci\u00f3\u0142 domowy\u201d, w kt\u00f3rym religijno\u015b\u0107 Leah odgrywa\u0142a istotn\u0105 rol\u0119, by\u0142 dla nich istotnym oparciem, a dla innych w ich \u015brodowisku wzorem ekumenizmu, buduj\u0105cego na tym, co wsp\u00f3lne w wierze. I w tym otoczeniu wzrasta\u0142a czw\u00f3rka ich dzieci. <\/p>\n\n\n\n Wi\u0119cej ni\u017c polityka<\/strong><\/p>\n\n\n\n W 1985 roku Desmond Tutu zosta\u0142 wybrany biskupem Johannesburga, a w 1986 arcybiskupem Kapsztadu (Cape Town), czyli prymasem Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego w P\u0142d. Afryce, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci zrzeszaj\u0105cym czarnych mieszka\u0144c\u00f3w. I zn\u00f3w \u2013 na jednym i drugim stanowisku \u2013 by\u0142 po raz pierwszy w historii jednym z nich. Zw\u0142aszcza ten drugi wyb\u00f3r stanowi\u0142 piecz\u0119\u0107 aprobaty jego Ko\u015bcio\u0142a dla kierunku, kt\u00f3ry jako biskup nadawa\u0142 swej wsp\u00f3lnocie. Mia\u0142o to oczywiste konsekwencje duszpasterskie: nale\u017c\u0105cym do niej wiernym trudno by\u0142o ju\u017c unika\u0107 podejmowania zasadniczych decyzji moralnych. A obecno\u015b\u0107 duchowego zwierzchnika \u015bwiatowej Wsp\u00f3lnoty Anglika\u0144skiej, arcybiskupa Canterbury, Roberta Runcie na arcypasterskiej intronizacji Desmonda Tutu w Kapsztadzie, m\u00f3wi\u0142a wyra\u017anie, \u017ce ta aprobata ma jeszcze szerszy wymiar.<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pne lata okaza\u0142y si\u0119 decyduj\u0105ce dla los\u00f3w P\u0142d. Afryki. Prze\u0142om lat 1990-94, zapocz\u0105tkowany zwolnieniem Nelsona Mandeli z 27-letniego wi\u0119zienia i kolejnymi ust\u0119pstwami ostatniego przyw\u00f3dcy \u201eery Bur\u00f3w\u201d, p\u00f3\u017aniejszego wsp\u00f3\u0142-noblisty, prez. Frederika de Klerka, kt\u00f3re ostatecznie podci\u0119\u0142y struktur\u0119 rz\u0105d\u00f3w bia\u0142ej mniejszo\u015bci, przyni\u00f3s\u0142 \u2013 po raz pierwszy w RPA \u2013 wybory, w kt\u00f3rych g\u0142osowali na r\u00f3wni ludzie wszystkich ras, lawinowe zwyci\u0119stwo przyw\u00f3dcy Afryka\u0144skiego Kongresu Narodowego, oraz wi\u0119kszo\u015bciowy rz\u0105d i parlament odzwierciedlaj\u0105cy mozaik\u0119 etniczn\u0105 kraju. \u015apiewana w pi\u0119ciu afryka\u0144skich j\u0119zykach pie\u015b\u0144 religijna Nkosi Sikelel\u2019 iAfrika, <\/em>Panie, b\u0142ogos\u0142aw Afryk\u0119, sta\u0142a si\u0119 nowym hymnem narodowym.<\/p>\n\n\n\n Te przemiany wyzwoli\u0142y fal\u0119 optymizmu, nowe energie i oczekiwania. Gdy jednak min\u0119\u0142y pierwsze uniesienia zwyci\u0119stwem nad apartheidem, stawa\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce zaleczenie ran przewlek\u0142ych konflikt\u00f3w i powstrzymanie dalszych p\u0119kni\u0119\u0107 wymaga\u0107 b\u0119dzie rzeczywi\u015bcie wsp\u00f3lnego wysi\u0142ku ludzi, kt\u00f3rzy dot\u0105d stali po przeciwnych stronach. Dochodzi\u0142y do tego coraz liczniejsze, bie\u017c\u0105ce problemy \u2013 administracyjne i spo\u0142eczne. To wyznaczy\u0142o priorytety nowego etapu misji arcybiskupa Tutu. \u201cPotrzebowali\u015bmy kogo\u015b, kto potrafi nas uleczy\u0107 \u2013 m\u00f3wi\u0142 jego bliski wsp\u00f3\u0142pracownik, biskup Peter Storey, by\u0142y przewodnicz\u0105cy Po\u0142udniowoafryka\u0144skiej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 Desmond Tutu zosta\u0142 naszym narodowym duszpasterzem, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 nam i\u015b\u0107 drog\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do wyleczenia\u201d. <\/p>\n\n\n\n Na pro\u015bb\u0119 prezydenta Mandeli arcybiskup obj\u0105\u0142 przewodnictwo utworzonej przez niego Komisji Prawdy i Pojednania. Nie by\u0142a to komisja \u015bledcza, ani trybuna\u0142 lustracyjny. Jej pionierska rola zak\u0142ada\u0142a dobrowolno\u015b\u0107. Komisja nie mog\u0142a zmusza\u0107 nikogo do sk\u0142adania zezna\u0144, ale dawa\u0142a tym, kt\u00f3rzy chcieli z niej skorzysta\u0107, mo\u017cliwo\u015b\u0107 publicznego wyznania swych win czasu apartheidu, nawet najci\u0119\u017cszych, w imi\u0119 rzetelnego rozliczenia z przesz\u0142o\u015bci\u0105 i wyra\u017cenia skruchy, z nadziej\u0105 przebaczenia. W latach 1995-98 komisja przeprowadzi\u0142a setki otwartych przes\u0142ucha\u0144 na terenie kraju. Cz\u0119sto mia\u0142y one dramatyczny przebieg: zeznawali biali i czarni, sprawcy jak i ofiary nadu\u017cy\u0107 w\u0142adzy i akt\u00f3w przemocy. Arcybiskup czasem publicznie p\u0142aka\u0142, s\u0142uchaj\u0105c \u015bwiadectw tragicznych wydarze\u0144. M\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce przewodniczenie tej komisji by\u0142o najci\u0119\u017csz\u0105 prac\u0105 jego \u017cycia. Wiadomo \u017ce wielu, i ze strony dawnego aparatu w\u0142adzy i rewolucyjnych boj\u00f3wek, wbrew oczekiwaniom a nawet apelom, nie stan\u0119\u0142o przed komisj\u0105, i \u017ce niekt\u00f3re zeznania bywa\u0142y niepe\u0142ne czy nieszczere. Arcybiskup broni\u0142 jednak swej dewizy, \u017ce nie ma przysz\u0142o\u015bci bez przebaczenia. Dzi\u015b nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce praca Komisji Prawdy i Pojednania by\u0142a istotnym elementem trudnego procesu pojednania w post-apartheidowej RPA. <\/p>\n\n\n\n \u201cT\u0119czowy Lud\u201d wyni\u00f3s\u0142 Desmonda Tutu i Nelsona Mandel\u0119 na bli\u017aniaczy postument patriotyzmu, charyzmy i humanizmu. Pomimo r\u00f3\u017cnicy wieku, odmienno\u015bci \u015bwiatopogl\u0105du i strategii dzia\u0142ania, po\u0142\u0105czy\u0142a ich najpierw \u2013 silniejsza od innych wzgl\u0119d\u00f3w \u2013 wsp\u00f3lnota celu. P\u00f3\u017aniej, w krytycznych latach przemian tak\u017ce bliska wsp\u00f3\u0142praca, wzajemny szacunek i oczywista przyja\u017a\u0144. Obaj nobli\u015bci byli dla swych rodak\u00f3w, i pewnie nie tylko, znakiem nadziei i r\u0119kojmi\u0105 zaufania do transformacji kraju.<\/p>\n\n\n\n Inaczej jednak u\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 stosunki z nast\u0119pcami prezydenta Mandeli: Thabo Mbekim i Jacobem Zum\u0105, oraz establishmentem Kongresu Narodowego. Trzydzie\u015bci lat wcze\u015bniej Desmond Tutu dystansowa\u0142 si\u0119 od rewolucyjnej ideologii Kongresu ANC. Teraz chodzi\u0142o nie o ideologi\u0119, lecz bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0119. Arcybiskup przyznawa\u0142, \u017ce Kongres by\u0142 awangard\u0105 w latach zmaga\u0144 o wolno\u015b\u0107, ale wylicza\u0142 jego niedoci\u0105gni\u0119cia jako rz\u0105dz\u0105cej partii politycznej. Zarzuca\u0142 jej zaniedbania pal\u0105cych problem\u00f3w spo\u0142ecznych takich jak ra\u017c\u0105ce dysproporcje maj\u0105tkowe i bezrobocie. Najostrzej krytykowa\u0142 korupcj\u0119 politycznych elit i ich pogo\u0144 za pieni\u0105dzem. Ze smutkiem m\u00f3wi\u0142 o marnowaniu szans, jakie przynios\u0142o wyzwolenie spo\u0142eczne. Rz\u0105d prez. Zumy usi\u0142owa\u0142 ignorowa\u0107 t\u0119 krytyk\u0119, nawet marginalizowa\u0107 arcybiskupa. Najjaskrawszym i niemal niewyobra\u017calnym przyk\u0142adem by\u0142a pr\u00f3ba uniemo\u017cliwienia mu udzia\u0142u w uroczysto\u015bci pogrzebowej Nelsona Mandeli w 2013 r. <\/p>\n\n\n\n Arcybiskup nie przesta\u0142 reagowa\u0107 na wydarzenia w swym kraju, ale z czasem jego wyst\u0105pienia by\u0142y coraz rzadsze. Nieraz zapowiada\u0142 wycofanie si\u0119 z \u017cycia publicznego. M\u00f3wi\u0142, \u017ce chce mie\u0107 wi\u0119cej czasu na czytanie, pisanie i modlitw\u0119. Na ko\u015bcieln\u0105 emerytur\u0119 przeszed\u0142 w wieku 79 lat, przekazuj\u0105c swemu nast\u0119pcy archidiecezj\u0119 kapsztadzk\u0105 w 2010 roku. Stale jednak pojawia\u0142y si\u0119 sprawy wymagaj\u0105ce jego pomocy. Rozwija\u0142 te\u017c sw\u0105 \u015bwiatow\u0105 misj\u0119 pokoju. By\u0142 g\u0142osem sumienia w\u015br\u00f3d konflikt\u00f3w w bliskich i dalekich krajach. Jako jeden z nielicznych prominent\u00f3w w Afryce krytykowa\u0142 represyjne rz\u0105dy prezydenta Zimbabwe, Mugabe. Pot\u0119pia\u0142 mi\u0119dzy innymi interwencj\u0119 zbrojn\u0105 w Iraku, izraelsk\u0105 polityk\u0119 wobec Palesty\u0144czyk\u00f3w i uznanie przez administracj\u0119 prezydenta Trumpa zapalnej \u2013 jak m\u00f3wi\u0142 \u2013 decyzji przeniesienia stolicy do Jerozolimy. Wspiera\u0142 pokojow\u0105 misj\u0119 Dalaj Lamy. Apelowa\u0142 o skuteczniejsz\u0105 ochron\u0119 \u015brodowiska naturalnego. W 2013 otrzyma\u0142 w Londynie presti\u017cow\u0105 Nagrod\u0119 Templetona za krzewienie ca\u0142ym \u017cyciem warto\u015bci mi\u0142o\u015bci i przebaczenia, nios\u0105cych wyzwolenie ludziom \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n W depeszy kondolencyjnej papie\u017c Franciszek nazwa\u0142 Arcybiskupa Tutu S\u0142ug\u0105 Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n Historia tej misji Desmonda Tutu najwyra\u017aniej przemawia do \u015bwiata i po jego \u015bmierci. Pokazuje ona, \u017ce zwyci\u0119skie starcie Dawida z Goliatem jest mo\u017cliwe i w naszych czasach. Oto cz\u0142owiek rozporz\u0105dzaj\u0105cy jedynie si\u0142\u0105 ducha, uzbrojony tylko tym, co da\u0142a mu wiara, podj\u0105\u0142 w dobrej sprawie wyzwanie pot\u0119\u017cnego przeciwnika, dysponuj\u0105cego brutaln\u0105 si\u0142\u0105 i wszelkimi \u015brodkami pa\u0144stwowego przymusu. I cz\u0142owiek ducha zwyci\u0119\u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n Dla tych, kt\u00f3rzy w podobnej sytuacji mog\u0105 ocenia\u0107 szanse duchowych zwyci\u0119stw nad przemoc\u0105, jest to, i na pewno b\u0119dzie, \u015bwiadomo\u015b\u0107 dodaj\u0105ca otuchy w zmaganiach.Wojciech P\u0142azak<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W pierwszym dniu nowego roku Po\u0142udniowa Afryka \u017cegna\u0142a w Kapsztadzie swego narodowego bohatera. Zmar\u0142y w wieku 90 lat arcybiskup Desmond Tutu by\u0142 dla swych rodak\u00f3w w RPA moraln\u0105 inspiracj\u0105 w d\u0142ugich zmaganiach z apartheidem, a dla \u015bwiata ich symbolem. Chocia\u017c zarz\u0105dzenia czasu epidemii ograniczy\u0142y do zaledwie stu liczb\u0119 obecnych w anglika\u0144skiej katedrze \u015bw. Jerzego, kt\u00f3ra przez prawie \u0107wier\u0107 wieku … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1430,"featured_media":23924,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[86],"tags":[],"class_list":["post-24007","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1430"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24007"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43122,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24007\/revisions\/43122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/veritasfoundation.co.uk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}